5 Eylül

5 Eylül, Miladi takvime göre yılın 248. (artık yıllarda 249.) günüdür. Yıl sonuna kadar kalan 117 gün vardır.

Olaylar

1669 - Girit, Osmanlı İmparatorluğu'nca ilhak edildi.

1698 - Rus Çarı I. Petro, ülkesini batılılaştırma çabalarının bir parçası olarak, din adamları ve köylüler dışında sakal bırakan her erkeğe özel bir vergi yükümlülüğü getirdi.

1795 - ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, ABD'yi yıllık vergiye bağlayan ABD - Osmanlı Sözleşmesi imzalandı.

1800 - Napolyon Bonapart, Malta adasını İngiltere'ye bıraktı. (oysa adayı 1798'de İngilizlerden kendisi almıştı)

1839 - Çin'le İngiltere arasındaki I. Afyon Savaşı başladı.

1882 - İngiltere futbol kulübü olan Tottenham Hotspur FC kuruldu.

1920 - II. Yozgat Ayaklanması başladı.

1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan İşgali altındaki Nazilli, Alaşehir ve Susurluk'a girdi.

1930 - Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi Bey'in 4 Eylül'de İzmir'e gelişinden sonra, bazı kişiler gösteri yaparak Cumhuriyet Halk Fırkası binasını ve Anadolu gazetesi idarehanesini taşladılar.

1938 - Atatürk, vasiyetnamesini yazdırdı. Vasiyet, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk Selçuk tarafından 28 Kasım 1938'de açıldı.

1945 - Türkiye'de çok partili döneme geçişin ilk partisi olan Millî Kalkınma Partisi kuruldu.

1950 - Başvuru fazlalılığı yüzünden, üniversite giriş sınavı uygulaması başlatıldı.

1955 - İstanbul Sultanahmet'te yeni Adliye Sarayı hizmete açıldı.

1957 - Jack Kerouac'ın yazdığı Yolda romanı, Amerika Birleşik Devletleri'nde yayınlandı.

1960 - Muhammed Ali (Cassius Clay), 1960 Roma Olimpiyatlarında altın madalya kazandı.

1963 - 20-21 Mayıs'ta askeri darbe girişiminde bulunan Albay Talat Aydemir, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi'nce idama mahkûm edildi.

1972 - Münih Katliamı: Filistinli Kara Eylül Hareketi militanları, 1972 Yaz Olimpiyatları için Münih'e gelen İsrailli sporculara ateş açtı; bir sporcu hayatını kaybederken, biri ağır yaralandı, 9 kişi rehin alındı.

1973

Devlet Film Arşivi'nde yangın çıktı; Atatürk'ün tek kopyalı filmleri yandı.

Dünyanın en uzun karayolu tüneli olan Gotthard Zemin Tüneli açıldı.

1991 - Nelson Mandela, Güney Afrika'da Başkan seçildi.

2005 - Mandala Havayolları'na ait 091 sefer sayılı uçuş, Endonezya'nın Medan kentindeki Polonia Uluslararası Havaalanı'ndan kalktıktan sonra düştü ve 149 kişi öldü.

2008 - 343743 Kjurkchieva asteroidi Spacewatch tarafından keşfedildi.

2012 - Afyonkarahisar'da bulunan askeri depoda meydana gelen patlamada, 25 asker öldü.

2021 - Gine'de askeri darbe oldu.

2022 - Çin'de Luding depremi gerçekleşti.

Doğumlar

699 - Ebû Hanîfe, Hanefi mezhebinin kurucusu (ö. 767)

1187 - VIII. Louis, Fransa Kralı (ö. 1226)

1319 - IV. Pedro, Aragon Kralı (ö. 1387)

1567 - Date Masamune, Japon siyasetçi ve Daimyo (ö. 1636)

1568 - Tommaso Campanella, İtalyan şair, yazar ve Platoncu filozof (ö. 1639)

1638 - XIV. Louis, Fransa Kralı (ö. 1715)

1667 - Giovanni Girolamo Saccheri, İtalyan matematikçi (ö. 1733)

1704 - Maurice Quentin de La Tour, Fransız, Rococo tarzlı portreci ressam (ö. 1788)

1722 - Frederick Christian, Saksonya Elektörlüğü Prensi (ö. 1763)

1733 - Christoph Martin Wieland, Alman şair, çevirmen (ö. 1813)

1735 - Johann Christian Bach, Alman besteci (ö. 1782)

1751 - François Joseph Westermann, Fransız devrimci ve komutan (ö. 1794)

1771 - Karl (Teschen Dükü), Avusturya arşidükü, askeri reformcu ve kuramcı (ö. 1847)

1774 - Caspar David Friedrich, Alman ressam (ö. 1840)

1791 - Giacomo Meyerbeer, Alman opera bestecisi (ö. 1864)

1817 - Aleksey Konstantinoviç Tolstoy, Rus yazar (ö. 1875)

1847 - Jesse James, Amerikalı haydut (ö. 1882)

1876 - Wilhelm Ritter von Leeb, Alman Generalfeldmarschall (ö. 1956)

1881 - Otto Bauer, Avusturyalı politikacı (ö. 1938)

1901 - Mario Scelba, İtalyan politikacı ve eski başbakanı (ö. 1991)

1902 - Darryl F. Zanuck, Akademi ödüllü Amerikalı film yapımcısı (ö. 1979)

1905 - Arthur Koestler, Macar asıllı İngiliz yazar (ö. 1983)

1912 - John Cage, Amerikalı besteci, filozof, yazar ve baskıcı (ö. 1992)

1914

Stuart Freeborn, İngiliz makyaj sanatçısı (ö. 2013)

Nicanor Parra, Şilili matematikçi ve şair (ö. 2018)

1915 - Emel Korutürk, Türk ressam ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün eşi (ö. 2013)

1916 - Allan Louisy, Saint Lucialı siyasetçi (ö. 2011)

1921 - Nazife Güran, Türk besteci (ö. 1993)

1922 - Gisela Trowe, Alman oyuncu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2010)

1925 - Annick Alane, Fransız kadın tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2019)

1926 - Mişel bin Abdülaziz el-Suud, Suudi Arabistan Kraliyet ailesi üyesi prens, iş adamı ve siyasetçi (ö. 2017)

1927

Guy Braibant, Fransız hukukçu (ö. 2008)

Malcolm Allison, İngiliz futbolcu ve teknik direktör (ö. 2010)

1929

Bob Newhart, Amerikalı varyete sanatçısı ve oyuncu (ö. 2024)

Andriyan Nikolayev, Çuvaş kökenli Sovyet kozmonotu (ö. 2004)

1930 - Nedret Güvenç, Türk oyuncu, yönetmen, seslendirme sanatçısı ve yazar (ö. 2021)

1933 - Bernt Andersson, İsveçli eski profesyonel futbolcu ve teknik direktör (ö. 2020)

1934 - Kazuo Katsuramoto, Japon güreşçi

1935 - Johnny Briggs, İngiliz aktör (ö. 2021)

1936 - Louis Favoreu, Fransız hukukçu (ö. 2004)

1937

Antonio Valentín Angelillo, İtalyan futbolcu ve teknik direktör (ö. 2018)

William Devane, Amerikalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu

1939 - George Lazenby, Avustralyalı aktör ve eski model

1940 - Raquel Welch, Amerikalı aktris (ö. 2023)

1942 - Werner Herzog, Alman film yönetmeni

1943

Cengiz Kocatoros, Türk eski futbolcu (ö. 1985)

Jack Charles, Avustralya Aborjin yerlisi kökenli aktör, müzisyen ve aktivist (ö. 2022)

Mehmet Eymür, Türk istihbaratçı (ö. 2024)

1945 - Okan Ersoy, Türk kuantum optiği, lazerler, sinyal işleme ve görüntü işleme konularında uzmanlaşmış bilim adamı

1946

Freddie Mercury, Hint asıllı İngiliz müzisyen ve Queen grubunun solisti (ö. 1991)

Loudon Wainwright III, Amerikalı şarkı yazarı, folk şarkıcısı, mizahçı ve oyuncu

1947 - Bruce Yardley, Avustralyalı profesyonel kriketçi ve antrenör (ö. 2019)

1948

İsmail Arca, Türk eski millî futbolcu

Benita Ferrero-Waldner, Avusturyalı siyasetçi ve eski bakan

1949 - Sami Ezzib, Filistin asıllı İsviçreli hukukçu

1950 - David Vunagi, Solomonlu siyasetçi (ö. 2025)

1951

Paul Breitner, Alman eski futbolcu

Michael Keaton, Amerikalı aktör

1952 - Kemal Yalçın, Türk yazar ve edebiyatçı

1955 - Cristóbal González-Aller Jurado, İspanyol diplomat

1956 - Samet Aybaba, Türk eski futbolcu ve teknik direktör

1957 - Emly Starr, Belçikalı şarkıcı

1958 - Tacim Çiçek, Türk şair, eleştirmen ve yazar

1959 - Hüseyin Gelis, Türk iş adamı ve Siemens Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su

1962 - Nancy Makri, Illinois Üniversitesinde Kimya ve Fizik Profesörü

1963

Juan Alderete, Meksikalı-Amerikalı müzisyen

Taki Inoue, Japon eski yarışçı

1964

Frank Farina, Avustralyalı eski futbolcu ve teknik direktör

Sergei Loznitsa, Ukraynalı film yönetmeni

1965

Nergis Çorakçı, Türk sinema sanatçısı

David Brabham, Avustralyalı Formula 1, Le Mans ve Tur yarışçısı

Osamu Maeda, Japon eski futbolcu

1966 - Milinko Pantić, Yugoslav eski millî futbolcu

1967

Salih Kenan Şahin, Türk siyasetçi ve tıp doktoru

Matthias Sammer, Alman eski futbolcu ve teknik direktör

1968 - Brad Wilk, Amerikalı müzisyen

1969

Leonardo Araújo, Brezilyalı eski millî futbolcu ve teknik direktör

Dweezil Zappa, Amerikalı rock müzik gitaristi

1970 - Lütfiye Selva Çam, Türk mühendis ve siyasetçi

1971 - Will Hunt, Amerikalı müzisyen, besteci ve rock grubu Evanescence'ın davulcusu

1972 - Kenji Koyama, Japon futbolcu

1973

Kaan Tangöze, Türk müzisyen ve Duman müzik grubunun solisti

Nedim Akbulut, Türk futbolcu ve teknik direktör

Rose Arianna McGowan, Amerikalı oyuncu

1974 - Ivo Ulich, Çek futbolcu

1975

George Boateng, Hollandalı futbolcu

Fanny Mallette, Kanadalı oyuncu

1976 - Carice van Houten, Hollandalı oyuncu

1977

Evrim Doğan, Türk oyuncu

Joseba Etxeberria, İspanyol millî futbolcu

Nazr Mohammed, Amerikalı basketbolcu

1978 - Ceyda Bölünmez Çankırı, Türk siyasetçi

1979 - John Carew, Gambiya asıllı Norveçli eski futbolcu

1980 - Marianna Madia, İtalyan siyasetçi ve Demokratik Parti üyesi

1981 - Rogier Meijer, Hollandalı futbolcu

1982 - Emrullah Kokoç, Türk futbolcu

1983

Pablo Granoche, Uruguaylı futbolcu

Fatih Takmaklı, Türk yazar ve iş adamı

1984

Eylem Kızıl, Kıbrıs Türkü şarkıcı ve şarkı sözü yazarı

Erin Krakow, Amerikalı oyuncu

Annabelle Wallis, İngiliz aktris

Arif Çoban, Türk eski futbolcu

1985

Pak Chol-jin, Kuzey Koreli millî futbolcu

Kristi Vangjeli, Arnavut futbolcu

Masaki Iida, Japon futbolcu

1986 - Nayuha Toyoda, Japon millî futbolcu

1987

Yakup Bugun, Türk futbolcu

Tomohiro Yamauchi, Japon eski futbolcu

1988

Felipe Caicedo, Ekvadorlu futbolcu

Nuri Şahin, Türk teknik direktör ve eski millî futbolcu

1989

Elena Delle Donne, Amerikalı profesyonel basketbolcu

Grzegorz Sandomierski, Polonyalı milli futbolcu

José Ángel Valdés, İspanyol futbolcu

1990

Lance Stephenson, Amerikalı profesyonel basketbolcu

Kim Yu-Na, Güney Koreli buz patenci

Franco Zuculini, Arjantinli millî futbolcu

1991

Skandar Keynes, İngiliz aktör

Zeki Yavru, Türk futbolcu

1992 - Aleksandar Trajkovski, Makedon millî futbolcu

1993 - Anthony "T. J." Warren, Jr, Amerikan basketbolcu

1994 - Alfonso González, Meksikalı futbolcu

1995 - Caroline Sunshine, Amerikalı dansçı, oyuncu ve şarkıcı

1996 - Lee Su-hyun, Güney Koreli şarkıcı ve I.B.I grubunun üyesi

1997 - Maartje Verhoef, Hollandalı manken

1999 - Alina Hruşına, Avrupa şampiyonu Ukraynalı güreşçi

2001 - Bukayo Saka, İngiliz millî futbolcu

Ölümler

1165 - Nijō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 78. imparatoru (d. 1143)

1548 - Catherine Parr, İngiltere Kraliçesi (d. 1512)

1857 - Auguste Comte, Fransız matematikçi (d. 1798)

1876 - Manuel Blanco Encalada, Şilili siyasetçi ve Şili'nin ilk Devlet Başkanı (d. 1790)

1877 - Çılgın At, Lakota kızılderililerinin Şefi (d. 1849)

1883 - Gaspare Fossati, İtalyan mimar (d. 1809)

1901 - Ignacij Klemenčič, Sloven fizikçi (d. 1853)

1906 - Ludwig Boltzmann, Avusturyalı fizikçi (d. 1844)

1914 - Charles Péguy, Fransız şair (d. 1873)

1917 - Marian Smoluchowski, Polonyalı fizikçi (d. 1872)

1926 - Karl Harrer, Alman gazeteci ve politikacı (d. 1890)

1937 - David Hendricks Bergey, Amerikalı bakteriyolog (d. 1860)

1953 - Richard Walther Darré, Alman siyasetçi ve Gıda ve Tarım Bakanı (d. 1895)

1956 - Mary Meigs Atwater, Amerikalı dokumacı (d. 1878)

1964 - Olympe Démarez, Fransız avukat (d. 1878)

1970 - Walter Schreiber, Alman SS subayı (d. 1893)

1991 - Fahrelnissa Zeid, Türk ressam (d. 1901)

1993 - Claude Renoir, Fransız görüntü yönetmeni (yönetmen Jean Renoir'ın yeğeni ve ressam Pierre Auguste Renoir'ın torunu) (d. 1914)

1993 - Samim Kocagöz, Türk yazar (d. 1916)

1997

Georg Solti, Macar asıllı orkestra ve opera şefi (d. 1912)

Rahibe Teresa, Arnavut hayırsever ve Nobel Barış Ödülü sahibi (d. 1910)

1999 - Alan Clark, İngiliz siyasetçi, milletvekili ve siyaset yazarı (d. 1928)

2012 - Ediz Bahtiyaroğlu, Türk-Boşnak millî futbolcu (d. 1986)

2013 - Rochus Misch, Nazi Almanyası'nda asker (d. 1917)

2014 - Simone Battle, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu (d. 1989)

2015 - Setsuko Hara, Japon oyuncu (d. 1920)

2016

Hugh O'Brian, Amerikalı oyuncu (d. 1925)

İsrafil Yılmaz, Suriye İç Savaşı'nda savaşmış Türk asıllı Hollandalı militan (d. 1987)

2017 - Nicolaas Bloembergen, Amerikalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1920)

2018

François Flohic, Fransız amiral (d. 1920)

Beatriz Segall, Brezilyalı oyuncu (d. 1926)

2019

Kiran Nagarkar, Hint roman yazarı, eleştirmen, oyan yazarı ve senarist (d. 1942)

Jaroslav Weigel, Çek aktör, oyun yazarı, çizgi roman sanatçısı ve ressam (d. 1931)

2020

Johny Bakshi, Hint film yönetmeni ve yapımcısı (d. 1932)

Erbil Tuşalp, Türk gazeteci ve yazar (d. 1945)

2021 - Sarah Harding, İngiliz model, şarkıcı ve oyuncu (d. 1981)

2023 - Mehmet Ulay, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1942)

2025 - Mark Volman, Amerikalı şarkıcı (d. 1947)

2026 - Serhat Mustafa Kılıç, Türk oyuncu ve şarkıcı (d. 1975)

Tatiller ve özel günler

Dünya Omurilik Felçlileri Günü